Veel zorgverleners vinden het moeilijk om grenzen te stellen. Ze willen patiënten respectvol behandelen, de relatie goed houden en conflicten vermijden. Daardoor lijkt het soms alsof er maar twee mogelijkheden zijn: toegeven of in discussie gaan.

Gelukkig bestaat er nog een derde optie.

Waarom grenzen stellen zo moeilijk kan zijn

Tijdens een coaching vertelde een arts me:

“Ik wil niemand schofferen. Ik wil niet agressief overkomen.”

Een herkenbare bezorgdheid. Zeker in de zorg, waar we patiënten willen helpen en begrip willen tonen.

Maar terwijl ze haar situatie verder beschreef, werd duidelijk dat haar wens om vriendelijk te blijven een hoge prijs had. Ze cijferde zichzelf steeds vaker weg.

Wanneer patiënten onaangekondigd extra vragen hadden, een lange lijst klachten presenteerden of meer tijd vroegen dan voorzien, voelde ze haar frustratie oplopen. Toch zei ze meestal niets.

Toegeven of ruzie maken: een valse tegenstelling

Voor deze arts leek er maar keuze uit twee opties.

Optie 1: de patiënt zijn zin geven

Ze liet het gebeuren.

Ze liep uit in haar planning, probeerde alles toch nog te doen en schoof haar eigen grenzen opzij.

Het consult verliep meestal zonder conflict, maar achteraf bleef ze achter met frustratie en stress.

Optie 2: de patiënt terechtwijzen

Soms werd de grens wel overschreden en reageerde ze geïrriteerd.

Dan wees ze de patiënt op de afspraken of regels.

Hoewel haar boodschap op zich terecht was, ontstond er spanning. De sfeer veranderde en soms volgde een discussie.

Omdat die situatie onaangenaam voelde, koos ze meestal opnieuw voor de eerste optie.

Assertief communiceren in de zorg: de derde mogelijkheid

Wat veel zorgverleners vergeten, is dat er een derde optie bestaat:

vriendelijk én duidelijk begrenzen.

Grenzen stellen hoeft niet hard, afstandelijk of onvriendelijk te zijn.

Integendeel. Goede grenzen maken de samenwerking vaak juist eenvoudiger. Ze creëren helderheid voor zowel de patiënt als de zorgverlener.

Assertieve communicatie betekent dat je rekening houdt met de ander zonder jezelf uit het oog te verliezen.

Duidelijkheid en warmte kunnen perfect samengaan

Vaak denken mensen dat ze moeten kiezen tussen empathie en duidelijkheid. In werkelijkheid versterken die elkaar.

Je kunt begrip tonen voor wat een patiënt vraagt en tegelijk aangeven wat haalbaar is.

Je kunt vriendelijk blijven en toch een grens trekken.

Je kunt respectvol communiceren zonder overal op in te gaan.

Wanneer grenzen rustig en helder worden geformuleerd, voelen patiënten zich meestal niet afgewezen. Ze weten gewoon waar ze aan toe zijn.

Grenzen stellen zonder conflict

Een goede begrenzing hoeft niet lang of ingewikkeld te zijn.

Vaak volstaat één korte zin die:

• begrip toont voor de vraag van de patiënt;
• duidelijk maakt wat mogelijk is;
• een haalbaar alternatief aanbiedt wanneer nodig.

Zo behoud je de verbinding én bewaak je je professionele grenzen.

Assertiviteit is geen onvriendelijkheid

Veel zorgverleners vrezen dat patiënten hen minder sympathiek zullen vinden wanneer ze duidelijker worden.

Mijn ervaring is net het tegenovergestelde.

Patiënten hebben meestal geen behoefte aan een zorgverlener die alles toelaat. Ze hebben behoefte aan iemand die betrouwbaar, rustig en helder communiceert.

Niemand schofferen en toch duidelijk zijn is geen tegenstelling.

Het is een vaardigheid die je kunt leren.

En vaak maakt precies die vaardigheid het verschil tussen uitgeput raken en met voldoening je werk blijven doen.