Veel zorgverleners herkennen het: je legt iets zorgvuldig uit, onderbouwt je advies met feiten en controleert of de patiënt alles begrepen heeft. Toch verandert er achteraf weinig of niets.

Dat kan frustrerend zijn. Maar misschien ligt het probleem niet bij de motivatie van de patiënt. Misschien vertrekken we van een verkeerde aanname.

De hardnekkige misvatting in het consult

Veel artsen en andere zorgverleners gaan er onbewust van uit dat patiënten rationele beslissingen nemen.

De redenering klinkt logisch:

• Als ik duidelijk uitleg geef,
• als de patiënt de informatie begrijpt,
• dan zal hij ook zijn gedrag aanpassen.

In werkelijkheid werkt menselijke besluitvorming zelden zo eenvoudig.

Waarom kennis niet automatisch leidt tot gedragsverandering

Patiënten zijn geen rationele beslissingsmachines.

Ze nemen beslissingen onder invloed van emoties, gewoonten, eerdere ervaringen, overtuigingen, sociale verwachtingen en praktische omstandigheden.

Dat verklaart waarom iemand soms iets doet waarvan hij zelf weet dat het niet goed voor hem is.

Niet omdat hij de uitleg niet begrepen heeft.

Maar omdat informatie slechts één van de vele factoren is die gedrag bepalen.

Het probleem is vaak geen gebrek aan informatie

Denk aan Rosa, die blijft roken.

Ze weet dat roken ongezond is. Dat heeft ze waarschijnlijk al tientallen keren gehoord.

Of denk aan Mo, die zijn medicatie niet regelmatig neemt.

Ook hij heeft de uitleg vaak perfect begrepen.

Toch verandert het gedrag niet.

Het probleem is dan meestal niet een tekort aan kennis, maar een mismatch tussen het advies van de zorgverlener en wat er al leeft bij de patiënt.

Wat patiënten werkelijk beïnvloedt

Achter elk gedrag schuilt een verhaal.

Misschien is stoppen met roken voor Rosa verbonden met stressvermindering of sociale contacten.

Misschien maakt Mo zich zorgen over bijwerkingen van zijn medicatie.

Misschien gelooft een patiënt iets anders dan wat jij uitlegt.

Misschien spelen financiële, familiale of praktische drempels een rol.

Zolang die factoren niet besproken worden, blijft bijkomende uitleg vaak zonder effect.

Effectieve communicatie begint met aansluiten

De vraag is daarom niet alleen:

“Heb ik het goed uitgelegd?”

Maar ook:

“Heb ik begrepen hoe deze patiënt naar zijn situatie kijkt?”

Gedragsverandering ontstaat meestal wanneer patiënten zich begrepen voelen en wanneer adviezen aansluiten bij wat zij belangrijk vinden.

Dat vraagt nieuwsgierigheid.

Niet nog meer zenden, maar meer onderzoeken.

Niet alleen uitleg geven, maar ook luisteren.

Minder uitleg, meer impact

Soms kost het amper enkele minuten extra om te ontdekken wat een patiënt denkt, voelt of vreest.

Die investering levert vaak meer op dan een uitgebreide medische uitleg die niet aansluit bij de leefwereld van de patiënt.

Want gedrag verandert zelden door méér informatie.

Gedrag verandert wanneer informatie betekenis krijgt binnen het verhaal van de patiënt.

Van expert naar partner in het gesprek

Als zorgverleners zijn we getraind om correcte informatie te geven. Dat blijft essentieel.

Maar wanneer gedragsverandering het doel is, volstaat expertise alleen niet.

Dan helpt het om naast expert ook gesprekspartner te worden.

Door oprecht te onderzoeken wat de patiënt bezighoudt, ontstaat ruimte voor samenwerking. En precies daar begint vaak de verandering die met nog meer uitleg niet lukt.

Dat kost misschien twee minuten extra tijdens het consult.

Maar het bespaart vaak vele consultaties waarin dezelfde uitleg telkens opnieuw gegeven moet worden zonder dat er iets verandert.